ساواک از چمران می گوید
این اثر که در قطع وزیری و ۳۶۱ صفحه همراه با تصاویر و گزارشهای ویژه منتشر شده،شامل اسناد و انعکاس بخشهایی از فعالیتهای سیاسی-اجتماعی شهید چمران در خارج از کشور،از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۷ است.
کتاب در دو فصل تنظیم شده،در فصل نخست پس از مقدمه ناشر،زندگینامه شهید چمران از تولد تا شهادت،در ۳۲ صفحه آمده است و شگفت این که محل تولد دکتر چمران در این متن،شهر«قم» ذکر شده،در حالی که در منابع دیگر،همه جا محل تولد وی را«تهران»دانستهاند.
از نکات جالب در این مقدمه،به دو نکته مهم باید اشاره کنیم،نخست این که دکتر چمران در روزهای اوجگیری انقلاب اسلامی در بهمن ۵۷، تصمیم داشته همراه با پانصد رزمنده سازمان امل، به نحوی شگفت انگیز،خود را وسط معرکه نبرد، به خیابانهای تهران برساند و به یاری انقلابیون مسلمان و مبارز ایرانی خود بیاید که با سرعت تحولات انقلاب،فرار شاه و پیروزی مردم،دیگر چنین نیازی احساس نشد.نکته دیگر این که در واپسین روزهای پیروزی انقلاب،دکتر چمران به عشق دیدار امام خمینی(ره)به ایران شتافت،برای کسب اجازه ورود،تلکسهای متعددی از درون هواپیما به مسوولان وقت ارسال داشت اما آنگاه که شهید چمران پس از ۲۲ سال هجرت و تبعید، به وطن بازگشت هشت ساعت در فرودگاه مهرآباد معطل ماند!
وی در آغاز ورود به دیدار امام خمینی(ره) شتافت.
بخش دوم کتاب،متن اصلی گزارشهای ساواک درباره فعالیتهای شهید چمران در آمریکا و لبنان است که با حروفچینی متن گزارشها و توضیحات روشنگر حاشیهای همراه است.
اولین سند این مجموعه،مربوط به تظاهرات عدهای از دانشجویان ایرانی و از جمله دکتر چمران در آمریکاست.این تظاهرات به مناسبت بزرگداشت قیام سیام تیرماه سال ۱۳۳۱ برپا شده بود.تاریخ این گزارش ۱۷/۱۰/۱۳۴۰ ذکر شده است.
اسناد و گزارشهای فعالیتهای شهید چمران در آمریکا ۱۵۷ صفحه از کتاب را شامل میشود. آخرین سند و گزارش ساواک درباره شهید چمران از آمریکا،مربوط به سال ۱۳۵۰ است.پس از آن، تنها در یک سند(مرداد ۱۳۵۰)به صورتی اجمالی اعترافات شخصی به نام«هرمز داور پناه»آمده است که در آن کیفیت فعالیت دکتر چمران در زمینه آموزش نظامی در مصر و تشکیل گروههای مخفی ذکر شده است.این تنهاترین سند ساواک مربوط به فعالیت دکتر چمران در مصر است.به نظر میرسد دوره اقامت و آموزش دکتر چمران در مصر،به دلایلی،از جمله تغییر ظاهر وی و نیز عدم ارتباط بین ایران و مصر در آن دوره،از دید مأموران ساواک شاه پنهان مانده است،اما پس از ورود دکتر چمران به لبنان،مجددا وی شناسایی میشود و مأموران ساواک همه جا او را زیر نظر گرفته،حتی دوستان و اعضاء خانواده وی را در ایران و خارج از کشور،تحت مراقبت و بازجویی قرار داده بودند.
اسناد فعالیتهای دکتر چمران در لبنان،گویای این حقیقت است که به علت عدم هماهنگی بین نمایندگیهای مختلف ساواک و کم تجربه بودن برخی از آنها در خارج از کشور،مأموران شناخت دقیقی از او و حتی نام خانوادگی دکتر چمران نداشتند،تنها میدانستند که او فرد مهمی است و باید تحت کنترل قرار گیرد،به همین دلیل نام خانوادگی«چمران»در گزارشهای مختلف، چمران ساوهای،«چمبران»یا«جمارانی»ذکر شده است.
در یکی از اسناد مهم مربوط به دوره اقامت شهید چمران در لبنان،مأمور شماره ۳۳۴ ضمن گزارش به مافوق خود پیشنهاد میکند برای خاتمه دادن به فعالیتهای دکتر چمران علیه رژیم شاه و اسرائیل،وی را به سرویسهای اطلاعاتی اسراییل معرفی کنند تا بدین ترتیب دکتر چمران تحت نظر و مورد«پذیرایی»سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل (به تصویر صفحه مراجعه شود)
قرار گیرد.این سند نشانگر ارتباط«ساواک»،و «سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل»است و در ضمن بیانگر این موضوع است که آنها تا چه حد از اقدامات شهید چمران علیه شاه و اسرائیل نگران بودهاند.
در دو سند مهم دیگر که مربوط به خرداد و تیر ۱۳۵۷ و روزهای پرخروش اوج گیری انقلاب اسلامی ایران است.ساواک ضمن ارایه عکس و مشخصات دکتر چمران،از تمامی واحدهای مرزی و همچنین از ریاست سازمان اطلاعات و امنیت خوزستان،آذربایجان شرقی و غربی،خراسان، گیلان،مازندران،کردستان،فارس، کرمانشاهان،سیستان و بلوچستان،هرمزگان، بوشهر،ایلام و اصفهان خواسته است که دکتر چمران را به محض ورود به ایران دستگیر و در اختیار سازمان اطلاعات و امنیت قرار دهند.این دو سند افشاگر این نکته مهماند که در آن زمان،رژیم شاه پیش از هر چیز از کسانی چون دکتر چمران که قدرت مدیریت و سازماندهی نظامی و مردمی داشتند میترسیده است.
کتاب«شهید سرافراز دکتر چمران به روایت اسناد ساواک»اثری مهم و خواندنی،همراه با ۲۹ قطعه عکس جالب از شهید چمران در موقعیتهای مختلف و چند سند از دوران تحصیل آن مجاهد شهید است،یقینا برای شناخت وجه دیگری از منشور چند وجهی شخصیت پرتلألو دکتر چمران،این اثر باید به دقت خوانده شود،زیرا انعکاس تمامی محتوای این کتاب در یک مقاله کوتاه میسر نیست.
منبع:revolution.shirazu.ac.ir